Kredi Komitesinden Dönen Projelerin Ortak Dört Özelliği

1. Gelirin sözleşmeye bağlanmamış olması

Proje finansmanında kredi kararı şirketin geçmişine değil projenin gelecek nakit akışına dayanır. Bu nakit akışı bir sözleşmeye bağlı değilse — alım garantisi, uzun vadeli satış anlaşması, kira sözleşmesi ya da düzenlenmiş tarife — kredi veren için gelir bir varsayımdan ibarettir.

Piyasa fiyatına dayalı projeler finanse edilemez değildir; ancak bu durumda özkaynak payı yükselir, borç servisi karşılama oranı beklentisi artar ve vade kısalır. Dosya bu gerçeğe göre kurgulanmamışsa beklenti ile teklif arasındaki fark süreci bitirir.

2. Maliyet aşımının kimin sorumluluğunda olduğunun belirsizliği

İnşaat dönemi, projenin en riskli evresidir. Kredi veren, maliyet aşımı hâlinde devreye girecek kaynağın önceden tanımlanmış olmasını bekler: sponsor taahhüdü, anahtar teslim sözleşme, beklenmedik gider payı ya da üçüncü taraf garantisi.

Dosyada bu satır boşsa, komite riski otomatik olarak kredi verene yazılmış sayar ve reddeder.

3. Gelir ve borç para biriminin uyumsuzluğu

Geliri Türk lirası, borcu döviz olan bir proje, kur riskini yapının içinde taşır. Bu risk fiyatlanabilir ancak görmezden gelinemez. Dosyada kur duyarlılığı gösterilmemişse, komite en kötü senaryoyu kendisi varsayar.

Doğru yaklaşım, riski ya doğal olarak dengelemek (döviz geliri yaratmak), ya sözleşmeyle aktarmak (fiyat endeksleme), ya da finansal araçlarla sınırlamaktır — hangisi olursa olsun dosyada açıkça yer almalıdır.

4. Baskı senaryosunun eksikliği

İyimser tek senaryolu bir model, kredi verende güven değil şüphe yaratır. Beklenen çıktı, temel senaryonun yanında gelirin belirli oranda düştüğü, maliyetin arttığı ve devreye alma tarihinin geciktiği senaryolarda borç servisi karşılama oranının ne olduğudur.

Bu senaryolarda oran kritik eşiğin altına düşüyorsa, çözüm modeli değiştirmek değil yapıyı değiştirmektir: özkaynak payını artırmak, ödemesiz dönem eklemek veya vadeyi uzatmak. Deneyimimizde dosyaların çoğu, reddedilmeden önce bu düzeltmeyle kurtarılabilir durumdadır.